Wat is Semba?
Semba (masemba in het meervoud) is een traditioneel muziekgenre en ook een Angolese dans die in de jaren 50 populair werd. Het is het resultaat van een evolutie, beïnvloed door verschillende etnolinguïstische groepen van Angola en door tal van Afrikaanse ritmes. In de context van de dans betekent het woord Semba „het lichaam van de man dat het lichaam van de vrouw raakt ter hoogte van de navel”.
In een van de Angolese nationale talen, het Kimbundu, kan Semba ook de betekenis „Umbigada” hebben. Umbigada beschrijft eveneens een danspas waarbij het contact tussen de twee lichamen ontstaat doordat de man de vrouw plots bij de heupen vastpakt en naar zijn navel trekt. De Umbigada-beweging is precies wat vandaag nog gebeurt in de traditionele Angolese dans Rebita en in andere Afrikaanse dansen.
Ontdek ook in de geschiedenis van de Semba…
Enkele extra weetjes …
Traditionele muziek
Traditionele muziek kan worden beschouwd als verbonden met een ver verleden, mondeling doorgegeven van generatie op generatie, als onderdeel van de volksgebruiken. Ze had een sterke invloed op de populaire muziek die rond de stad Luanda groeide. Voor dit begrip wordt vaak het woord „folklore” gebruikt. Het woord is van Engelse oorsprong (1846) en ontstond uit de samenvoeging van „folk” (volk) en „lore” (kennis). Folk-lore: de kennis van een volk, de kennis van de tradities en volkskunsten van het land. Bij uitbreiding (1877) betekent folklore: tradities, liederen, nationale en lokale volkslegenden.
Mbundu of Kimbundu
Noord-Mbundu, of Kimbundu, een van de twee Bantoetalen die Mbundu worden genoemd (zie Umbundu), is een van de meest gesproken Bantoetalen in Angola. Ze is geconcentreerd in het noordwesten van het land, met name in de provincie Luanda, de provincie Bengo, de provincie Malanje en de provincie Cuanza Norte. Ze wordt gesproken door de Ambundu (Ambundu is de verkorte vorm van Akwa Mbundu, waarbij „Akwa” „van” betekent, of, nog oorspronkelijker, „afkomstig uit” en „toebehorend aan”. In het Kimbundu wordt het voorvoegsel „Akwa” ingekort tot gewoon A, zodat men in plaats van „Akwa Mbundu” liever „Ambundu” zegt; zo wordt ook de term „Akwa Ngola” Angola; „Ngola” was in het verleden de titel van de koningen in het Angolese koninkrijk in het noorden, vóór de Portugese invasie.
De folklore
Met de tijd heeft folklore een nieuwe betekenis gekregen, die we in „goede” woordenboeken vinden: „pittoresk maar onbelangrijk aspect, zonder diepere betekenis”, en de spreektaaluitdrukking: „dat is folklore, dat is niet belangrijk”. Deze laatste betekenis is het die in Afrika werd overgenomen. Daaruit kunnen we afleiden dat het woord „folklore” werd gebruikt om bepaalde kunstvormen te beschrijven die voor Europeanen doorgaans verbonden waren met een categorie van gewone mensen, in tegenstelling tot de „hogere klasse”.
Etnolinguïstische groep
De grootste etnolinguïstische groepen van Angola hebben elk een eigen cultureel profiel en verschillende politieke loyaliteiten. De talrijkste zijn de Ovimbundu, die in de centrale en zuidelijke gebieden wonen en Umbundu spreken. De Mbundu wonen vooral in de hoofdstad Luanda, in het centrum en in het noorden en spreken Kimbundu. De Bakongo spreken varianten van het Kikongo en wonen eveneens in het noorden, tot over de grenzen met Congo en de Republiek Congo.
Andere groepen
Andere belangrijke groepen zijn de Lundu, de Chokwe en de Nganguela, die in het oosten wonen. Een kleine maar belangrijke minderheid van mensen van gemengde afkomst (Portugees-Afrikaans) woont in de grotere steden, vooral in Luanda.
Vóór 1975 had Angola een van de grootste blanke minderheden van Afrika. Velen van hen hadden Portugal nooit gezien, maar de meesten werden achtergelaten als een bedreiging voor de onafhankelijkheid.
De syllabus
José N’dongala (die Kizomba en Semba officieel in België introduceerde) lanceerde in januari 2012 de eerste officiële en professionele syllabus „Kizomba teachers course”. Dit zijn de eerste opleidingen en syllabi „Kizomba voor leerkrachten” op de markt. Zijn opleidingsprogramma voor Kizomba/Semba-leerkrachten heet „José N’dongala Kizombalove Methodology”. Daarin kun je meer ontdekken over de geschiedenis van deze dansen.
CARNAVAL IN LUANDA
CARNAVAL IN LUANDA
Muziekgenre
De Semba, afkomstig uit Angola, is de voorloper van een reeks muziekstijlen, waarvan drie van de bekendste de Samba (uit Brazilië)13, de Kizomba en de Kuduro zijn.
In de 17e eeuw werd de muziekcultuur via de slavenhandel vanuit Angola naar zowel Noord- als Zuid-Amerika geëxporteerd. De zeereizen van de 17e eeuw zorgden voor een uitwisseling tussen de volkeren van het Iberisch schiereiland en de indianen, wat leidde tot nieuwe ritmes14. De Angolese muzikanten hadden een gedeelde wil om te leven en zich uit te drukken. Ze kwamen in contact met en namen verschillende stijlen op, zowel uit buitenlandse invloeden als uit Angolese ritmes die later door de slaven werden geëxporteerd en in gewijzigde vorm terugkeerden, waardoor ze Angolese zangers beïnvloedden die nog op zoek waren naar hun identiteit.
De culturele oorsprong van Angola is verbonden met de tradities van het Bantoevolk en van het oude Koninkrijk Kongo. Daarom werd de Semba-muziek sterk beïnvloed door hun traditie. Bovendien hebben de ritmes Kazukuta en Kabetule de Semba muzikaal sterk beïnvloed. We kunnen zelfs zeggen dat de Semba afstamt van het Kazukuta-ritme. Het is belangrijk om de teksten van de Semba-muziek te begrijpen. Ze gaan over verhalen uit het dagelijks leven, alledaagse feiten en maatschappelijke gebeurtenissen. Vaak gaat de boodschap van Semba-liedjes ook over de onafhankelijkheid van Angola. Dat was bijzonder relevant tijdens de Angolese oorlog van 1961 tot 1975. De teksten van de Semba bevatten vaak vrijheidsboodschappen om de ogen van het volk te openen. Traditioneel worden Semba-liedjes gezongen in het Kimbundu, maar ook in andere nationale talen zoals Umbundo en Kikongo. Behalve in de Kizomba wordt het Portugees (de taal) niet gebruikt in de traditionele Semba-producties. Sommige jonge Angolese zangers zijn het Portugees echter beginnen te gebruiken in moderne Semba-liedjes.
Bonga
Barceló de Carvalho, een Angolese zanger die bekendstaat als Bonga, is een van de meest gevierde Angolese artiesten die de Semba-muziek internationaal populair maakten. Ook de groep Ngola Ritmos droeg enorm bij aan de verspreiding van de Semba-muziek. Deze groep leverde een grote bijdrage aan het behoud van de Angolese identiteit en cultuur. Andere iconen zijn: Liceu Vieira Dias, Domingos Van-Dúnem, Mário da Silva Araújo, Manuel dos Passos en Nino Ndongo.
Wij denken dat traditionele muziek zoals de Semba deel zal blijven uitmaken van de geschiedenis van Angola, omdat ze informatie bevat over het verleden van het land. Muziek is misschien wel de zuiverste van alle kunsten, want ze kan de sterkste en zuiverste emoties overbrengen.
Antonio de Assis Junior (1877-1960) „was in 1930 de eerste voorzitter van de Nationale Afrikaanse Liga”. Hij publiceerde een prachtig Kimbundu-Portugees woordenboek, dat ook spreuken bevatte. Voto Neves „stond bekend als penningmeester van de gemeenteraad van Luanda.” Hij speelde gitaar en zong Portugese en Afrikaanse liederen. Hij kon noten lezen en gaf zelfs les. Hij ontwikkelde zijn eigen opvattingen over het onderwerp: „hij verklaarde de gelijkenis, althans in de zachte melodie, tussen Braziliaanse en Angolese muziek door te zeggen dat de muziek van Bahia zelf Afrikaanse wortels had”. „Liceu” (1919-1994) verdedigde enkele jaren later dezelfde theorie.
Dansstijl
In het begin droeg de Semba de namen „dança de roda” (dans in een kring), lundu, batucada, varina en nog diverse andere namen, vooral als we het hebben over de Carnaval-Semba (individuele dans)..
Oorspronkelijk was de Semba een individuele dans waarin de man voor een vrouw danste. De man legde dan zijn hand op de heupen van de vrouw en trok haar met een ruwe beweging naar zich toe, zodat er een botsing (Semba) ontstond.
Bovendien werden de passen van Kabetule, Kazukuta en Bungula gebruikt in de Semba-dans. Vandaag is de Semba geëvolueerd tot een koppeldans met grote passen op een snel ritme. De passen kunnen zeer acrobatisch zijn. In de Semba speelt improvisatie een grote rol en de bewegingen lijken op de passen van de Milonga
In Luanda, de hoofdstad van Angola, worden talrijke Semba-wedstrijden georganiseerd om de cultuur te blijven promoten en jongeren de kans te geven van geweldige momenten te genieten.
Er worden regelmatig namiddagen georganiseerd, „Tarde de Semba” genoemd, in de „Centro Cultural e Recreativos” zoals: Gajajeira, Kilamba, Kubita, Agustinho Neto, Mãe Preta, kamada, Cha de Caxinde en andere, met Semba-demonstraties, wedstrijden, veel social dancing en live muziek.
ENKELE GEHEIMEN OVER DE SEMBA ONTHULD
Hier zie je Semba (Carnaval-stijl, met elementen uit de carnavalsmuziek en -dans), in de „Bruxo en Bruxa”-stijl die in de jaren 80 werd gedanst. „Bruxo en Bruxa” waren twee mannen die samen dansten. Het „carnavalselement” is in feite het ritmische patroon van „Kazukuta”. Als je de carnavalselementen weglaat, krijg je gewoon Semba (social).
Tegenwoordig wordt de Semba in Angola zelden met carnavalselementen gedanst, omdat de huidige Semba-muziek nauwelijks nog een ritmisch patroon in Kazukuta-stijl heeft.