Wat is Kizomba?
De Kizomba is het resultaat van een evolutie. Het woord verwijst zowel naar een muziekstijl als naar een dansstijl. Kizomba is een Angolees woord dat in het Kimbundu “feest” betekent, een van de meest gesproken talen van Angola binnen de Bantoe-bevolkingsgroep. De Angolese uitdrukking Kizombadas, zoals die in de jaren ’50 werd gebruikt, verwees naar een groot feest, maar legde nog niet, zoals nu, een verband met dans en muziek.
De traditionele dansen Semba, Kabetula, Kasukuta, Maringa, Caduque, Rebita, Cidralia, Dizanda overheersten toen. De meeste ervan zijn in de eerste plaats carnavalsdansen. Je kunt er een groot aantal apart ontdekken tijdens het “Carnaval da Victoria”, dat plaatsvindt in Luanda, de hoofdstad van Angola. Dit carnaval en dat van Lobito in de provincie Benguela hebben deze dansen in het hele land populair gemaakt en blijven de Angolese cultuur promoten.
Ontdek ook in de Geschiedenis van de Kizomba…
Portugeessprekende landen
De Kizomba-dans en -muziek worden niet alleen in Angola beoefend, maar ook in andere Portugeessprekende landen (lusofone landen) zoals Kaapverdië, Guinee-Bissau, Mozambique, Equatoriaal-Guinea, Sao Tomé en Principe, Oost-Timor, Brazilië en het gebied Macau.
Westerse wereld
Omdat de populariteit ervan nu ook in de westerse wereld de hoogte in schiet, vind je Kizomba ook in Portugal, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, België, Spanje, Nederland, Luxemburg, de Verenigde Staten en in enkele Oost-Europese landen zoals Polen, Bulgarije, Tsjechië en Servië.
De verovering van de wereld
Het valt niet te ontkennen dat de Kizomba-dans de hele wereld aan het veroveren is, als romantische muziek die het oor streelt en als supersensuele dans die de ziel betovert.
Meer dan een dans!
Kizombalove is ook een lesmethode die door José N’dongala zelf werd ontwikkeld. De « José N’dongala Kizombalove Methodology » wordt door veel Kizomba-dansers en leraren gebruikt omwille van de goede techniek, structuur en aanpak.
De Syllabus
José N’dongala (die de Kizomba en de Semba officieel in België introduceerde) lanceerde in januari 2012 de eerste officiële en professionele syllabus « Kizomba lerarencursus«. Dit zijn de eerste opleidingen en syllabi « Kizomba voor leraren » op de markt. Zijn opleidingsprogramma voor Kizomba/Semba-leraren heet « José N’dongala Kizombalove Methodology ». Daar kun je meer ontdekken over de geschiedenis van deze dansen.
CARNAVAL IN LUANDA
CARNAVAL IN LUANDA
Muziekgenre
De Kizomba-muziek ontstond in Angola (in Luanda) in de jaren ’80 onder invloed van de traditionele Semba (voorloper van de Braziliaanse Samba) en van de Zouk-muziek van Kassav, een groep uit Guadeloupe in het Franse Caribisch gebied.
Op die basis ontwikkelde de Kizomba-muziek zich tot een moderner muziekgenre, op smaak gebracht met een vleugje sensualiteit en vergezeld van een snuifje Afrikaanse ritmes. Ze onderscheidt zich van de Semba door een trager ritme en is doorgaans erg romantisch. Angola, een voormalige Portugese kolonie, heeft het Portugees als voornaamste taal.
De meeste Kizomba-nummers zijn dan ook in die taal geschreven. In het allereerste begin werden ze echter gezongen in het Kimbundu en in andere nationale talen van Angola. Bekende zangers van de Angolese Kizomba zijn onder meer Bonga (Semba, traditionele muziek), André Mingas (traditionele muziek), Liceu Vieira Dias, Neide Van-Dúnem (Semba, traditionele muziek), Don Kikas (Semba, Kizomba), Calo Pascoal (Kizomba), Heavy C. (Semba, Kizomba), Puto Portugues (Semba), Maya Cool (Kizomba, Semba), Matias Damasio (Kizomba, Semba), Rei Helder (Semba) en Irmãos Verdades (Kizomba).
Zangers uit Kaapverdië hebben vandaag grote populariteit verworven met talrijke compilaties van beroemde Kizomba-muziek. Daartoe behoren namen als Suzanna Lubrano, Johnny Ramos, Nelson Freitas.
Het is dus normaal dat de oorsprong van deze muziek veel mensen in verwarring brengt, die ten onrechte denken dat ze uit Kaapverdië komt, een land dat vandaag een belangrijke rol speelt in de productie ervan. De typische muziekstijlen van Kaapverdië heten Funana, Morna, Coladeira en Batuque.
Dankzij de Zouk-muziek van Guadeloupe en de sterke invloed van de Kizomba (van Angolese oorsprong) konden de Kaapverdische zangers echter ook hun eigen versie van Zouk (een mix van Zouk en Coladeira) ontwikkelen. Die mengeling is beter bekend onder de namen Cola-dance, Cabo-love, Cola-zouk, Cabo-swing en Ghetto Zouk. Alle Portugeessprekende landen hebben de Kizomba-muziek trouwens van hun eigen smaak voorzien.
Zouk la sé sèl médikaman nou ni
Kassav – Ou lé
Kassav Concert
Dansstijl
Wat vandaag de Kizomba-dans wordt genoemd, is volgens mij in werkelijkheid een evolutie van de traditionele Semba. Zeker is ook dat de rage voor de Kizomba-muziek ouder is dan het ontstaan van de Kizomba-dans zoals we die nu kennen.
Het Angolese volk danst de ‘Semba’ sinds de jaren ’50 (voor meer info, zie hoofdstuk 3). Die traditie bleef ongewijzigd, ook toen Kassav, een groep uit Guadeloupe in het Franse Caribisch gebied, in de jaren ’80 zijn Zouk-muziek in Angola introduceerde.
De Angolezen dansten hun traditionele ‘Semba’ gewoon op de ritmes van de Zouk-muziek. Parallel ontwikkelde zich echter een variant genaamd Brucha Brucha (mannen die met mannen dansen). Deze mix van Semba en andere Afrikaanse dansstijlen werd soms uitgevoerd op de Zouk-muziek van Kassav.
In de jaren ’90 werd de oorspronkelijke Kizomba-muziek steeds populairder en begon de Kizomba-dans vruchten af te werpen om te worden wat ze vandaag is. Alles begon bij de Angolese Semba-dansers, die hun Semba-passen aanpasten aan het ritme en de smaak van de Kizomba-beats. Technisch gezien is de Kizomba-dans in essentie een ‘Semba’ die gedanst wordt op trage Kizomba-muziek. De Angolese Semba-dansers houden van Kizomba-muziek en zijn nooit gestopt met het uitvoeren van hun ‘Semba’ op het ritme van die muziek. In het allereerste begin was de Kizomba-dans eigenlijk niets anders dan een Semba op het tragere ritme van de Kizomba-muziek. Het verschil van nu komt doordat de dansers beetje bij beetje typische Kizomba-bewegingen hebben ontwikkeld, die uitdrukkelijk bij de Kizomba-muziek passen, maar niet bij de Semba-muziek.
Het is belangrijk te benadrukken dat men in Angola geen groot onderscheid maakt tussen de Kizomba-dans en de Semba-dans, maar wel tussen de Kizomba-muziek en de Semba-muziek.
Bij Kizomba-wedstrijden in Angola vinden de optredens meestal plaats op Semba-muziek. Veel mensen blijven geloven dat Kizomba niets anders is dan Semba gedanst op Kizomba-ritmes. Sommigen beweren zelfs dat de Kizomba-wedstrijden eigenlijk Semba-wedstrijden zouden moeten heten. Alleen Angolezen van mijn generatie (vanaf 1970 🙂 ) kunnen zich die waarheden nog herinneren.
Tot nu toe beschikken we nog altijd niet over voldoende wetenschappelijke informatie of erkende studies over de ontwikkeling van de Semba en de Kizomba.
Door de Cubaanse aanwezigheid in Angola tijdens de burgeroorlog van 1975 tot 2002 heeft de Cubaanse cultuur, en vooral die van de dans, de ‘Kizomba’ sterk beïnvloed. Daarom vind je er Cubaanse elementen in terug. De globalisering heeft in Angola ook de populariteit van de dansstijlen ‘Milonga’ en ‘Tango’ bevorderd. Die hebben de Kizomba-dans zodanig beïnvloed dat ze soms “Afrikaanse Tango” wordt genoemd.
Mateus Pele do Zangado
Een van de bekendste Angolese dansers van Semba en Kizomba is Mateus Pele do Zangado. Hij is onze “Kota” (grote broer) en we hebben veel respect voor hem, voor zijn groot talent en zijn verbeelding. Hij heeft talrijke jonge dansers in Angola geïnspireerd, en vooral in de hoofdstad Luanda.
Ik wil dit hoofdstuk afsluiten met de volgende bedenking: er is een groot verschil tussen Kizomba-“muziek” en Kizomba-“dans”. De Kizomba of « dans van Angolese oorsprong » heeft GEEN Zouk-invloeden ondergaan. De Kizomba-« muziek » heeft daarentegen wel Zouk-invloeden uit Guadeloupe en Martinique ondergaan. Als je dus hoort zeggen dat de Kizomba ‘zouk’-invloeden heeft ondergaan, houd dan altijd in gedachten dat die opmerking verwijst naar de Kizomba-« muziek » en niet naar de gelijknamige « dans ».